Jestem przekonana, że zdecydowana większość z Was nie miała do tej pory pojęcia o istnieniu  ludu Samów. W zasadzie nie jest to zaskakujące. Ja również żyłam w tej niewiedzy do momentu, w którym trzy lata temu zaczęłam studiować filologię szwedzką i na jednym z przedmiotów – a dokładnie krajoznawstwie szwedzkim – mogłam po raz pierwszy zetknąć się z ich kulturą. Jedne zajęcia w zupełności wystarczyły, żeby rozbudzić we mnie fascynację ludem Północy, którzy żyje w zgodzie z naturą. Nie przyszłoby mi wtedy do głowy, że w niedalekiej przyszłości znajdę się w miejscu od tysiącleci zamieszkiwanym  przez Samów oraz zyskam niepowtarzalną szansę poznania ich życia i zwyczajów z bliska.

Dziś, 6 lutego obchodzone jest Samernas national dag, czyli Święto Narodowe Samów. To szczególna okazja, podczas której warto dowiedzieć się interesujących faktów i ciekawostek na temat tego ludu.

Kim są Samowie?

  1. Ludy tubylcze zamieszkują około 90 krajów na świecie. Samowie są jedynym, europejskim ludem, który znalazł się na opublikowanej przez ONZ liście.
  2. Samowie zamieszkują północne tereny Skandynawii/ Europy, które obejmują cztery państwa: Norwegię, Szwecję, Finlandię oraz Rosję (Półwysep Kolski).
  3. Szacuje się, że łączna liczba Samów zamieszkujących Laponię wynosi około 80-100 tysięcy, z czego połowa mieszka w Norwegii, 20 – 40 tysięcy w Szwecji, 6 w Finlandii i 2 w Rosji.
  4. Ocenia się, że pierwsi Samowie pojawili się na terenach Skandynawii już 10 tysięcy lat temu.
  5. Samowie byli przez długi okres koczowniczym ludem, który zajmował się głównie hodowlą reniferów, rybołówstwem oraz łowiectwem.
  6. Mówi się, że więcej Samów mieszka obecnie w Sztokholmie niż na północy Szwecji.
  7. Kraina, którą Samowie zamieszkują od niepamiętnych czasów nazywa się w ich języku Sápmi.
  8. W wielu miastach i wsiach w szwedzkiej Laponii tablice informujące o nazwie miejscowości napisane są w dwóch językach: szwedzkim i samskim.
  9. Samowie posługują się własnym językiem, w obrębie którego wyróżnia się 10 różnych! Wszystkie należą do tej samej, ugrofińskiej Najwięcej Samów posługuję się północnym samskim, a od południowego różni się on tak bardzo jak szwedzki od islandzkiego.
  10. Pochodząca z 1986 roku flaga Samów składa się z czterech kolorów – czerwonego, zielonego, żółtego, oraz niebieskiego. Czerwone półkole symbolizuje słońce, a niebieskie księżyc.
  11. Te same kolory znajdują się także na tradycyjnym, samskim stroju. Kolor zielony symbolizuje rośliny/naturę, niebieski wodę, która jest eliksirem życia, czerwony – ogień odpowiedzialny za ciepło i miłość, a żółty słońce. Okrąg symbolizuje duchowość, która łączy te 4 elementy.
  12. Tradycyjny ubiór różni się w zależności od zamieszkiwanego regionu oraz płci. Można po nim czasami rozpoznać stan cywilny, pochodzenie, a nawet wiek.
  13. W tym samym roku co flagę, uznano także Sámi soga lávlla za oficjalny hymn narodowy. Jego piękny tekst opisuje dziką naturę Laponii. Możecie go posłuchać tutaj.
  14. 6 lutego, na pamiątkę pierwszego Kongresu Samów, który odbył się dokładnie sto lat temu (1917 r.) obchodzone jest Narodowe Święto Samów.
  15. Od 2004r. dzień ten stał się także urzędowym świętem w Norwegii, gdzie na budynkach rządowych rozwiesza się z tej okazji flagi Samów.
  16. W 1922 roku powołano w Szwecji specjalny instytut, w którym prowadzono badania nad niższością rasy Samów. Badano między innymi czaszki Lapończyków i próbowano dowieść, że mieszanie czystej rasy szwedzkiej z lapońską ma szkodliwe dla społeczeństwa skutki.
  17. Wielu Samów określenie „Lapończycy” traktuje jako obelgę, ponieważ kojarzone jest ono silnie z okresem, kiedy kultura i tożsamość Samów była dyskryminowana i brutalnie tłamszona przez rządy państw skandynawskich.
  18. Obecnie głównymi źródłami utrzymania jest myślistwo, rybołówstwo rękodzieło (duodji), turystyka oraz hodowla reniferów.
  19. Spośród 20 tysięcy Samów w Szwecji, jedynie około 10% wciąż zajmuje się hodowlą reniferów.
  20. Rejon w którym uprawia się hodowlę reniferów w Szwecji stanowi połowę powierzchni kraju.
  21. Pomimo trudnej historii Samowie zachowali odrębność kulturową, a własny parlament, język, flaga czy święto narodowe sprawiają, że zaliczają się do najsilniejszych grup etnicznych na świecie.
  22. Tradycyjnym i bardzo specyficznym rodzajem muzyki Samów jest joik. Swoją formą nie przypomina on piosenki, w której możliwe jest wyróżnienie słów, początku, czy końca. To rytmiczna i śpiewana a-capella opowieść o wędrówce, naturze, miłości i wszystkiemu co towarzyszy codziennemu życiu.
  23. Współczesnymi, bardzo popularnymi artystkami, które śpiewają w swoich ojczystych językach jest m. in mieszkająca w Norwegii Mari Boine, której możecie posłuchać tutaj:  oraz żyjąca w Szwecji Sofi Jannok – obejrzyjcie koniecznie te przepiękne, lapońskie teledyski!
  24. Dawne wierzenia Samów miały charakter animistyczny. Każdy kamień, drzewo, kwiat czy zwierzę miało swoją duszę.
  25. Północni i wschodni Samowie wierzyli, że słońce jest mężczyzną, podczas gdy południowi postrzegali je jako kobietę.
  26. Niedźwiedź był dla Samów świętym stworzeniem, łącznikiem między światem bogów i ludzi.

Jeżeli zainteresował Was ten temat, chcecie dowiedzieć się czegoś więcej, to zaglądnijcie na mój fanpage na FB 🙂 https://www.facebook.com/globfoterka/

Inne teksty z Laponii:

Atoklinten – święta góra Samów

Zima w Laponii – 12 powodów za

Jak robić zdjęcia zorzy polarnej?

Czy warto odwiedzić Laponię jesienią? – 6 powodów za

Zorza polarna – gdzie, kiedy i jak ją zobaczyć?

Z wizytą w Icehotelu – lodowym dziele sztuki

Icehotel 365 – pierwszy całoroczny hotel z lodu

Przemierzając białe szlaki, czyli o skuterach śnieżnych słów kilka

Miłość zakuta w lodzie

Laponia. Surowe piękno dla wytrwałych

 

Napisz komentarz